Trả lời nhanh: Học đa nhiệm — vừa học vừa làm việc khác như lướt điện thoại — khiến bạn nhớ kém hơn, vì não không xử lý song song mà phải chuyển qua lại, mỗi lần chuyển đều tốn thời gian và sự chú ý. Cách sửa là single-tasking: mỗi phiên chỉ làm đúng một việc, cất điện thoại khỏi tầm tay và đóng hết tab thừa.
Mười giờ tối. Minh mở quyển Cambridge IELTS ra, định làm một bài Reading. Được hai câu thì điện thoại rung — một tin nhắn nhóm lớp. Bạn ấy trả lời, tiện tay lướt thêm vài clip. Năm phút sau quay lại trang sách, Minh phải đọc lại cả đoạn vừa đọc, vì chẳng nhớ nó nói gì. Rồi lại rung. Cứ thế đến gần nửa đêm. Hai tiếng trôi qua, Minh gấp sách với một cảm giác quen thuộc: ngồi vào bàn rất lâu mà đầu rỗng không.
Mình kể chuyện Minh vì có lẽ bạn thấy mình trong đó. Bạn không lười, vẫn ngồi đủ giờ, nhưng kết quả cứ hụt. Nhiều khi vấn đề không nằm ở số giờ bỏ ra, mà ở chỗ bạn đang bắt não làm quá nhiều việc một lúc.
Não bạn không làm hai việc cùng lúc — nó chuyển qua lại
Chúng ta hay tưởng mình giỏi đa nhiệm (multitasking — làm nhiều việc một lúc). Vừa nghe giảng vừa nhắn tin, vừa học từ vựng vừa xem video. Nhưng với những việc cần suy nghĩ, não người gần như không chạy song song được. Nó chỉ chuyển sự chú ý từ việc này sang việc kia thật nhanh, rồi lại chuyển về. Các nhà nghiên cứu gọi đó là chuyển nhiệm vụ (task switching), và mỗi lần chuyển đều có giá.
Hãy hình dung sự chú ý như một ngọn đèn pin. Khi học, đèn rọi vào bài. Mỗi lần bạn liếc điện thoại, đèn quay đi chỗ khác, và lúc quay lại bài nó không sáng ngay — phải mất một quãng để hội tụ. Bạn đọc lại dòng cũ, nhớ xem mình đang làm gì, rồi mới bắt nhịp. Quãng loay hoay đó lặp hàng chục lần một buổi tối, cộng lại ăn mất phần lớn thời gian bạn ngỡ là đang học.
Cái giá của mỗi lần “liếc điện thoại”
Nhà nghiên cứu Sophie Leroy đặt tên cho một hiện tượng rất đúng với cảnh của Minh: dư chú ý (attention residue). Khi bạn bỏ dở việc A để nhảy sang việc B, một phần đầu óc vẫn còn vương ở việc A. Bạn ngồi trước bài Reading nhưng nửa tâm trí còn nghĩ về tin nhắn vừa đọc. Thế là bạn có mặt ở bàn học, mà không thật sự có mặt với bài.
Hệ quả với người ôn thi khá rõ. Bạn đọc chậm hơn vì phải đọc lại, hiểu nông hơn vì chưa kịp hội tụ đã bị kéo đi. Và bạn nhớ kém hơn, vì trí nhớ cần một khoảng tập trung liền mạch để chuyển kiến thức từ “vừa xem qua” thành “nhớ được”. Cắt vụn khoảng đó ra, bạn học mãi mà chữ không chịu ở lại.
Mình nói thẳng: bỏ điện thoại không tự làm điểm lên. Kết quả còn tùy nền tảng, cách luyện và cần thời gian. Nhưng học một việc một lúc gần như luôn giúp mỗi giờ ngồi bàn đáng giá hơn — và đó là phần bạn kiểm soát được ngay tối nay.
Single-tasking là gì và trông ra sao khi ôn thi
Single-tasking (học một việc một lúc) là nguyên tắc ngược với đa nhiệm: trong một phiên, bạn chỉ làm đúng một việc từ đầu đến hết, rồi mới sang việc khác. Nghe đơn giản, nhưng với người quen vừa học vừa lướt thì đây là thay đổi lớn.
Cụ thể, một phiên single-tasking có ba đặc điểm. Một là một mục tiêu duy nhất: “làm xong một bài Reading”, chứ không phải “học tiếng Anh”. Hai là một kênh duy nhất: đang đọc thì không mở tab dịch, không bật nhạc có lời, không để tin nhắn nhảy lên. Ba là một quy ước rõ ràng cho việc “tạm dừng”: nếu giữa chừng nảy ra ý cần tra hay cần nhắn, bạn ghi một dòng ra giấy và làm tiếp — để dành việc đó cho cuối phiên, thay vì nhảy đi ngay.
Cái hay là single-tasking ghép rất êm với các phương pháp bạn có thể đã dùng. Nếu bạn học theo phương pháp Pomodoro, mỗi phiên 25 phút chính là một lần single-tasking trọn vẹn. Nếu bạn luyện deep work, học một việc một lúc chính là viên gạch nhỏ dựng nên những khối tập trung dài.
Áp dụng cho IELTS, SAT và tiếng Trung
Với IELTS, cám dỗ đa nhiệm lớn nhất là vừa đọc vừa tra. Bạn gặp từ lạ, mở ngay từ điển, rồi lạc sang tab khác. Thử làm ngược lại: đọc trọn bài, gạch chân từ chưa hiểu, đoán nghĩa theo ngữ cảnh, và chỉ tra một lượt sau khi làm xong câu hỏi. Bạn vừa giữ mạch đọc, vừa luyện đúng kỹ năng đoán từ mà phòng thi đòi hỏi.
Với SAT, nhất là phần Math, chuyện vừa bấm máy tính Desmos vừa nhắn tin khiến bạn hay sai những bước rất dễ. Mỗi câu Math là một việc cần làm trọn: đọc đề, dựng phép, giải, kiểm lại. Đặt điện thoại ngoài tầm với khi luyện một cụm câu, bạn sẽ thấy số lỗi “cẩu thả” giảm hẳn — vì phần lớn lỗi đó sinh ra đúng lúc đầu óc vừa bị kéo đi.
Với tiếng Trung, viết chữ Hán là ví dụ rõ nhất. Luyện viết một chữ cần mắt nhìn nét, tay đi theo, đầu nhớ thứ tự nét. Ba việc đó đã lấp đầy sự chú ý. Vừa viết vừa xem phim thì tay cứ chạy mà chữ không vào đầu. Hãy dành trọn mười phút chỉ để viết, rồi mới mở phim ra xem như một phần thưởng — xem đàng hoàng, không kèm việc gì khác.
Ba cách dọn đường cho một việc một lúc
Ý chí thôi thường không đủ, vì điện thoại vốn được thiết kế để kéo bạn đi. Nên thay vì gồng mình cưỡng lại, bạn dọn sẵn môi trường để việc phân tâm khó xảy ra.
Thứ nhất, cất điện thoại khỏi tầm mắt — để phòng khác hoặc trong ngăn kéo, đừng chỉ úp màn hình xuống bàn. Khoảng cách vài bước chân đủ để bạn lười với tay, và chính cái lười đó cứu bạn. Thứ hai, dọn màn hình máy tính về đúng một tab cho việc đang làm, đóng hết phần còn lại. Thứ ba, gom những việc vụn — trả lời tin nhắn, tra một loạt từ, xem thông báo — vào một “ô” riêng giữa hai phiên, thay vì rải khắp buổi tối.
Bạn không cần làm hoàn hảo ngay. Thử một phiên hai lăm phút tối nay với điện thoại ở phòng khác, rồi để ý xem mình đọc được bao nhiêu so với mọi hôm. Phần lớn học viên của mình bất ngờ vì xong nhanh hơn hẳn, dù chẳng cố “học chăm” hơn — đơn giản vì lần này cả ngọn đèn pin rọi vào đúng một chỗ.
Câu hỏi thường gặp
Nghe nhạc trong lúc học có tính là đa nhiệm không?
Tùy loại nhạc và việc bạn làm. Nhạc không lời, âm lượng nhỏ, với những việc máy móc như chép từ thì thường không sao. Nhưng nhạc có lời khi đọc hay viết lại cạnh tranh trực tiếp với phần não xử lý ngôn ngữ, nên dễ làm bạn nhớ kém hơn.
Mình quen vừa học vừa dùng điện thoại rồi, bỏ hẳn có khó không?
Lúc đầu sẽ thấy bứt rứt, đó là bình thường — não bạn đã quen được “thưởng” bằng thông báo. Hãy bắt đầu nhỏ: một phiên hai lăm phút không điện thoại mỗi ngày, rồi tăng dần. Cảm giác bứt rứt sẽ nhạt đi sau một đến hai tuần.
Vậy không bao giờ được làm nhiều việc một lúc à?
Vẫn được, với những việc không cần suy nghĩ. Vừa gấp quần áo vừa nghe podcast tiếng Anh thì tốt. Quy tắc chỉ áp cho việc cần tập trung thật sự như đọc hiểu, giải Toán hay viết — đó là lúc mỗi lần chuyển việc làm bạn mất nhiều nhất.
Một phiên học một việc nên dài bao lâu?
Không có con số đúng cho tất cả. Nhiều người thấy hai lăm phút là vừa sức để giữ chú ý mà không kiệt. Bạn cứ thử vài độ dài và giữ mức nào giúp mình tập trung trọn đến hết phiên.
Bài viết bởi đội ngũ So Izy Education — nhóm giáo viên luyện thi IELTS, SAT và tiếng Trung (soizy.education).
Leave a Reply