Trả lời nhanh: Giờ đỉnh (peak hours — khung giờ não tỉnh táo nhất trong ngày) là lúc bạn nên xử lý phần ôn thi khó nhất. Cách làm: ghi nhật ký năng lượng vài ngày để tìm khung giờ đầu óc sáng nhất, rồi dồn việc nặng như Writing hay đọc bài dài vào đúng khung đó, để việc nhẹ cho lúc mệt.
Mười một giờ đêm. Minh mở vở IELTS Writing lần thứ ba trong ngày. Ban ngày bạn ấy đi học, chiều đi làm thêm, nên “để dành” phần khó nhất cho buổi tối yên tĩnh. Nghe hợp lý lắm. Chỉ có điều lúc này mắt đã cay, câu chữ trôi tuột, viết được nửa đoạn thân bài thì đọc lại chẳng hiểu mình vừa viết gì.
Minh không lười. Minh chỉ đang đổ công sức khó nhất vào đúng lúc chiếc bình năng lượng gần cạn.
Chuyện này quen không? Mình gặp nhiều bạn học đều đặn mà vẫn “cày mãi không lên”. Phần lớn không phải thiếu giờ, mà do đặt sai việc vào sai giờ. Hôm nay So Izy kể bạn nghe một cách sắp xếp khác: quản lý năng lượng, chứ không chỉ quản lý thời gian.
Vì sao cùng một giờ học mà hiệu quả lại khác nhau?
Cơ thể bạn có một chiếc đồng hồ bên trong, gọi là nhịp sinh học (circadian rhythm). Nó quyết định lúc nào bạn tỉnh táo, lúc nào lờ đờ. Suốt một ngày, mức tập trung của bạn không phẳng lì như đường kẻ. Nó lên xuống như sóng.
Có khung giờ đầu óc bạn sắc như dao mới mài. Đọc một đoạn khó là hiểu ngay, viết một câu là ra câu. Lại có khung giờ — thường là đầu giờ chiều sau bữa trưa, hoặc khuya muộn — não bạn chạy ì ạch, đọc một dòng phải đọc lại ba lần.
Điều thú vị: khung giờ đỉnh của mỗi người một khác. Có bạn tỉnh nhất lúc 6 giờ sáng. Có bạn phải đến 9, 10 giờ tối mới vào phom. Người ta gọi kiểu người dậy sớm là “chim sâu”, kiểu thức khuya là “cú đêm”. Không kiểu nào giỏi hơn kiểu nào. Vấn đề chỉ là bạn đã biết giờ đỉnh của mình chưa, và có đang dùng nó cho việc xứng đáng không.
Đa số chúng ta thì làm ngược. Giờ đỉnh quý giá lại đem lướt điện thoại, trả lời tin nhắn, chép lại bài cho “sạch vở” — toàn việc nhẹ. Đến khi kiệt sức mới ngồi vào phần khó nhất. Rồi tự trách sao mình học kém.
Bước 1: Ghi nhật ký năng lượng trong vài ngày
Bạn không thể xếp việc theo giờ đỉnh nếu chưa biết giờ đỉnh của mình nằm ở đâu. Nên việc đầu tiên là quan sát chính mình, như một nhà thám hiểm ghi chép vùng đất lạ.
Trong khoảng ba đến năm ngày, cứ cách hai tiếng bạn tự chấm cho mức tỉnh táo của mình một điểm từ 1 đến 5. Một là đầu óc như sương mù. Năm là sắc bén, muốn làm việc khó. Ghi vào điện thoại một dòng thôi cũng được: “9h — 4 điểm”, “14h — 2 điểm”. Đừng cố thay đổi lịch sinh hoạt trong mấy ngày này. Bạn đang đo bản đồ thật của mình, không phải bản đồ mong muốn.
Sau vài ngày, một khuôn mẫu sẽ lộ ra. Bạn sẽ thấy có một, đôi khi hai khung giờ điểm cao đều đặn. Đó là giờ đỉnh. Và thường có một khung tụt sâu — hay gặp là quãng đầu giờ chiều. Đó là giờ trũng.
Bước 2: Xếp hạng việc ôn thi theo độ nặng
Không phải việc nào cũng ngốn năng lượng như nhau. Trước khi phân giờ, bạn cần biết việc nào là “việc nặng” — những thứ đòi hỏi tư duy sâu, dễ nản, cần đầu óc tỉnh nhất.
Với dân IELTS, việc nặng thường là viết Writing Task 2 hoàn chỉnh, hay luyện Speaking Part 3 với những câu hỏi bắt lập luận. Với SAT, đó là đọc một đoạn Reading dài và làm câu suy luận, hoặc gỡ một cụm bài Math khó. Với tiếng Trung, đó là học và tập viết một loạt chữ Hán mới, nhớ mặt chữ lẫn nét bút, hoặc luyện nghe một đoạn hội thoại tốc độ nhanh.
Ngược lại là “việc nhẹ”: lật flashcard từ vựng đã học, nghe lại bài nghe cũ cho quen tai, chép lại chữ Hán đã thuộc cho đẹp tay, dò đáp án, sắp xếp tài liệu. Những việc này vẫn cần làm, nhưng làm được cả khi đầu óc đã mệt.
Bước 3: Ghép việc nặng vào giờ đỉnh, việc nhẹ vào giờ trũng
Đây là trái tim của phương pháp. Nghe đơn giản mà đổi cả cục diện.
Lấy khung giờ đỉnh bạn tìm được ở Bước 1, đặt vào đó đúng một việc nặng nhất trong ngày. Chỉ một thôi. Nếu 7 đến 9 giờ sáng là lúc bạn tỉnh nhất, thì đó là giờ để viết Writing, không phải giờ để tô lại vở cho đẹp. Việc tô vở, để dành cho ba giờ chiều lúc đầu óc đằng nào cũng lơ mơ.
Minh trong câu chuyện đầu bài, sau khi thử ghi nhật ký, phát hiện giờ đỉnh của mình lại là 6 đến 7 rưỡi sáng — trước khi đi học. Bạn ấy dời bài Writing lên sáng sớm, còn buổi tối muộn chỉ để lật flashcard và nghe lại bài. Bài viết không tự nhiên hay lên, nhưng đầu óc lúc viết đã tỉnh, nên mỗi buổi bạn tiến được xa hơn hẳn buổi tối vật vờ trước kia.
Bước 4: Bảo vệ giờ đỉnh như bảo vệ một cuộc hẹn quan trọng
Giờ đỉnh chỉ có vài tiếng mỗi ngày. Nó quý, nên rất dễ bị người khác — và cả chính bạn — lấy mất.
Trong khung giờ đó, hãy tắt thông báo, úp màn hình xuống, đóng các tab không liên quan. Bạn không cần ngồi lì hàng giờ; chỉ cần dồn sự tập trung tốt nhất vào việc khó nhất trong lúc mình đang có nó. Coi khung giờ này như một buổi hẹn với thầy cô mà bạn không bao giờ tự ý bỏ.
Cũng cần thành thật với nhau: bạn không phải lúc nào cũng chủ động được giờ giấc. Lịch học, ca làm thêm, việc nhà — nhiều thứ cố định. Không sao. Bạn không cần dời cả thế giới, chỉ cần trong những khung giờ mình thực sự tự quyết, ưu tiên nhét việc nặng vào lúc tỉnh nhất có thể. Chừng đó đã khác rất nhiều.
Bước 5: Đừng quên giấc ngủ và nghỉ ngắn
Quản lý năng lượng không phải trò vắt kiệt bản thân. Chiếc bình năng lượng ngày mai được đổ đầy bằng giấc ngủ đêm nay. Thức khuya để “tranh thủ” học phần khó thường là món nợ: bạn vay giờ của ngày mai, và trả lãi bằng một ngày lờ đờ.
Giữa các phiên học nặng, cho mình quãng nghỉ ngắn để hồi sức — đứng dậy, uống nước, nhìn ra xa. Năng lượng không phải nguồn vô tận, giống như bạn không thể chạy nước rút suốt cả quãng marathon.
Mình cũng nói thật lòng: đây không phải cây đũa thần, không phương pháp nào biến vài tuần thành điểm số trong mơ. Nhịp sinh học mỗi người mỗi khác, có bạn thấy hợp ngay, có bạn cần điều chỉnh dần. Kết quả tùy vào việc bạn kiên trì quan sát và xếp lại lịch đến đâu. Nhưng chỉ riêng việc thôi đổ sức khó nhất vào lúc cạn pin, bạn đã cho mình một lợi thế lâu nay vẫn để lỡ.
Bạn thử ngay hôm nay nhé. Tối nay, trước khi ngủ, ghi lại xem cả ngày lúc nào mình tỉnh nhất. Chỉ một dòng. Đó là bước đầu tiên để học đúng giờ, thay vì học nhiều giờ.
Câu hỏi thường gặp
Làm sao biết mình là “chim sâu” hay “cú đêm”?
Cách chắc nhất là ghi nhật ký năng lượng vài ngày như ở Bước 1: cứ cách hai tiếng tự chấm mức tỉnh táo từ 1 đến 5. Nếu điểm cao dồn vào buổi sáng, bạn thiên về dậy sớm; nếu về chiều tối mới lên điểm, bạn thiên về thức khuya. Đừng đoán theo cảm giác, hãy để mấy ngày ghi chép nói giúp bạn.
Nếu giờ đỉnh của mình rơi đúng lúc đi học hoặc đi làm thì sao?
Bạn không cần dời được cả lịch cố định. Hãy tìm khung giờ tự do gần với lúc tỉnh nhất còn lại trong ngày và dành nó cho việc nặng, còn giờ trũng thì để cho việc nhẹ. Sắp xếp trong phần mình tự quyết được đã tạo khác biệt, không cần hoàn hảo.
Học vào giờ đỉnh thì mỗi ngày nên học bao lâu?
Không có con số đúng cho tất cả. Điều quan trọng hơn độ dài là bạn dồn được sự tập trung tốt nhất vào việc khó nhất. Nhiều bạn thấy một đến hai phiên tập trung sâu trong giờ đỉnh, xen nghỉ ngắn, đã hơn hẳn ngồi lì cả buổi lúc mệt.
Phương pháp này khác gì với Pomodoro hay time blocking?
Pomodoro chia thời gian thành phiên, time blocking gán việc vào ô lịch — cả hai lo bạn học khi nào và trong bao lâu. Quản lý năng lượng lo một câu hỏi khác: việc khó nên rơi vào khung giờ nào để đầu óc đủ sắc mà làm. Bạn hoàn toàn có thể ghép chúng với nhau.
Bài viết bởi đội ngũ So Izy Education — nhóm giáo viên luyện thi IELTS, SAT và tiếng Trung (soizy.education).
Leave a Reply