Trả lời nhanh: Phương pháp 25-5 (quy tắc hai danh sách) là cách chọn tập trung: bạn viết ra khoảng 25 thứ muốn học, khoanh 5 cái quan trọng nhất, rồi coi 20 cái còn lại là danh sách cần chủ động tránh cho tới khi xong 5 cái đầu. Cốt lõi là giữ thật ít ưu tiên cho mùa thi này.
Minh mở điện thoại, lướt một vòng màn hình chính. Nó giống một cái chợ nhỏ. App Anki cho từ vựng SAT. Một app luyện nghe IELTS. Duolingo tiếng Trung đang nhấp nháy nhắc streak. Ba kênh YouTube “học cùng mình”. Hai nhóm Zalo ôn thi. Và một khoá ngữ pháp mua từ tháng trước, còn dang dở ở bài thứ tư.
Bạn ấy học đủ thứ. Nhưng không giỏi hẳn thứ nào.
“Em chăm mà điểm không lên”, Minh nhắn cho mình. “Hình như em học lan man quá.” Mình hỏi lại một câu: tuần này, nếu chỉ được chọn ba việc để làm cho tới nơi tới chốn, em chọn gì? Minh im lặng khá lâu. Rồi thú thật là không biết. Với bạn ấy, mọi thứ đều quan trọng. Mà khi mọi thứ đều quan trọng, thì thật ra chẳng cái nào được ưu tiên cả.
Câu chuyện người phi công và hai danh sách
Có một câu chuyện được kể đi kể lại trong giới quản lý thời gian. Một người phi công hỏi sếp của mình bí quyết sắp xếp mục tiêu. Người sếp bảo anh viết ra 25 điều muốn đạt được trong sự nghiệp, rồi khoanh tròn 5 cái quan trọng nhất.
Anh phi công làm xong. Rồi anh nói: với 5 cái được khoanh, em sẽ dồn sức. Còn 20 cái kia, em vẫn để tâm, rảnh thì làm. Người sếp lắc đầu. Hai mươi cái không được khoanh ấy không phải là việc “làm khi rảnh”. Chúng là danh sách em phải tránh bằng mọi giá, cho tới khi xong 5 cái đầu.
Nhiều người gán câu chuyện này cho tỷ phú Warren Buffett, và bản thân ông được cho là từng phủ nhận mình nói vậy. Nên mình không bảo đảm nó có thật. Nhưng cái hay của nó không nằm ở chuyện ai kể. Nó nằm ở chỗ nó buộc bạn làm một việc rất khó: tự tay gạch tên những thứ mình vẫn muốn.
Vì sao 20 mục tiêu “hạng hai” lại nguy hiểm
Nếu 20 thứ còn lại là những việc vô bổ, chẳng ai dại gì mất thời gian vào. Vấn đề là chúng không vô bổ. Chúng tốt. Chúng đáng làm. Chỉ là chưa phải lúc.
Và đó mới là chỗ chúng ăn mòn bạn. Một việc tốt hạng hai luôn vừa đủ hấp dẫn để bạn tự nhủ “làm tí thôi”: tải thêm một app, thử một phương pháp vừa đọc trên mạng, mua thêm một khoá vì đang giảm giá. Mỗi lần như thế, bạn đều thấy mình đang học, nên lương tâm yên ổn. Nhưng quỹ thời gian thì có hạn, và giờ dành cho việc hạng hai là giờ bị rút khỏi việc quan trọng nhất.
Kẻ cản bạn ôn thi hiếm khi là sự lười. Thường là những việc gần-như-quan-trọng. Chúng khó bỏ chính vì trông chúng có lý.
Cách làm quy tắc 25-5 cho một mùa thi
Bạn cần một tờ giấy và chừng hai mươi phút yên tĩnh.
Bước 1 — Viết ra tất cả. Mọi thứ bạn muốn học hoặc đạt được trong ba đến sáu tháng tới. Cứ liệt kê thoải mái: lên band IELTS Reading, luyện nghe cho kịp, học 600 từ vựng học thuật SAT, chữa lỗi ngữ pháp, luyện phát âm, thi thử HSK 4, đọc một cuốn sách tiếng Anh mỗi tháng, viết luận SAT, học thuộc 214 bộ thủ chữ Hán… Danh sách dài là bình thường, và thấy nó dài bạn mới hiểu vì sao đầu mình lúc nào cũng ong ong.
Bước 2 — Khoanh những cái quyết định nhất. Quy tắc gốc nói 5. Nhưng với học sinh bận đi học cả ngày, mình thường khuyên 2 đến 3. Tiêu chí chọn không phải “cái nào thích hơn” mà “cái nào có hạn gần nhất và ảnh hưởng lớn nhất tới kết quả”. Nếu tháng 3 bạn nộp hồ sơ cần IELTS, thì IELTS được khoanh, dù lúc này bạn thấy tiếng Trung vui hơn.
Bước 3 — Gọi tên danh sách còn lại cho đúng. Đây là bước nhiều người bỏ qua, và cũng là bước có sức mạnh nhất. Đừng để phần còn lại trôi nổi trong đầu như “việc sẽ làm sau”. Hãy viết hẳn ra một mục tên là “Tạm gác tới sau kỳ thi này”, rồi xếp chúng vào đó. Khi một mục tiêu được viết ra giấy dưới dạng “đang gác”, bạn đang chủ động nói không, chứ không phải lờ nó đi trong áy náy.
Bước 4 — Mỗi tuần soi lại một lần. Cuối tuần, nhìn lại giờ học thật sự của mình đã chảy về đâu. Nó có đang đổ vào 2-3 ưu tiên đã khoanh không, hay lại rò rỉ sang danh sách tạm gác? Không cần tự trách, chỉ cần kéo dòng chảy về đúng chỗ cho tuần sau.
Minh đã làm gì với tờ giấy của mình
Minh viết ra 22 thứ. Bạn ấy nhìn nó một lúc, hơi choáng, rồi khoanh 3: luyện Reading và Listening IELTS cho kịp hạn tháng 3, học chắc 600 từ học thuật, và làm 2 đề full mỗi tuần.
Phần gác lại cũng rõ ràng không kém. SAT dời sang sau kỳ IELTS. Tiếng Trung giữ streak Duolingo năm phút mỗi tối cho vui, nhưng không còn tính là “ôn thi” và không chiếm giờ vàng buổi tối. Trong ba kênh YouTube, bạn bỏ hai, giữ một kênh bám sát đề Reading.
Không có cú bùng nổ nào trong tuần đầu. Chuyện đó hiếm khi xảy ra. Nhưng sau khoảng sáu tuần, điểm Reading trong đề thử của Minh nhích từ 5.5 lên 6.5. Quan trọng hơn con số, bạn ấy nhắn: “Em bớt thấy ngộp rồi. Mỗi tối em biết chính xác phải ngồi vào làm gì.” Dĩ nhiên kết quả mỗi người một khác, tuỳ nền tảng và thời gian; và bạn vẫn phải luyện đều, vì 25-5 chỉ dọn chỗ cho tập trung chứ không học thay bạn.
Vài điều mình muốn nói thẳng
Ít mục tiêu không tự khắc biến bạn thành giỏi. Chọn đúng ba việc mà không ngồi vào làm thì cũng bằng không; phương pháp này dọn bàn cho bạn, phần ăn vẫn phải tự nấu.
“Gác lại” không có nghĩa là bỏ mãi mãi. Xong một đợt, bạn mở lại danh sách, chọn vài ưu tiên mới cho chặng tiếp theo. Tiếng Trung bạn tạm cất hôm nay không biến mất; nó chỉ đợi tới lượt.
Nếu bạn đang như Minh của sáu tuần trước, màn hình đầy app mà trong lòng thì rỗng, thử lấy một tờ giấy ra tối nay, viết hết mọi thứ mình muốn, khoanh vài cái quan trọng nhất và can đảm gác phần còn lại. Bạn sẽ ngạc nhiên vì nhẹ nhõm đến mức nào khi cuối cùng cũng cho phép mình không phải giỏi mọi thứ cùng một lúc.
Bài viết bởi đội ngũ So Izy Education — nhóm giáo viên luyện thi IELTS, SAT và tiếng Trung (soizy.education).
Câu hỏi thường gặp
Phương pháp 25-5 có bắt buộc đúng 25 và 5 không?
Không. Hai con số chỉ là cách nhắc bạn liệt kê thật nhiều rồi giữ lại thật ít. Bạn có thể viết ra 15 hay 30 thứ, và với học sinh bận, chọn 2-3 ưu tiên thường hợp lý hơn 5.
Em phải thi cả IELTS và SAT, làm sao chọn được 5 việc?
Hãy chọn theo hạn nộp gần nhất chứ không theo môn bạn thích. Nếu IELTS có hạn trước, dồn ưu tiên cho IELTS trong giai đoạn này, rồi chuyển trọng tâm sang SAT sau khi thi xong. Làm chắc từng chặng vẫn nhanh hơn ôm cả hai nửa vời.
Gác lại tiếng Trung một thời gian thì có quên hết không?
Bạn sẽ quên bớt, đó là chuyện bình thường của trí nhớ. Nhưng duy trì một mức tối thiểu rất nhẹ, như năm phút ôn thẻ mỗi ngày, đủ để giữ nền khi quay lại. Quên vài từ dễ lấy lại hơn nhiều so với trượt mục tiêu chính vì ôm đồm.
Bao lâu thì thấy phương pháp này hiệu quả?
Cảm giác bớt ngợp thường đến ngay trong vài ngày đầu, vì bạn biết rõ mình phải làm gì. Còn điểm số thì cần thời gian và phụ thuộc nền tảng mỗi người, thường là vài tuần luyện đều mới thấy chuyển. Phương pháp giúp bạn tập trung, phần kiên trì vẫn là của bạn.
Leave a Reply