Đêm Giáng sinh. Cả ký túc xá sáng đèn, nhạc mở, bạn bè rủ nhau đi tiệc. Có một cậu sinh viên vẫn ngồi trong thư viện, một mình, học đến ba bốn giờ sáng. Cậu ấy không thiếu tiền để đi chơi. Bố cậu là một trong những người giàu nhất Macau. Cậu chọn ở lại chỉ vì một lẽ đơn giản: bài chưa xong.
Cậu sinh viên đó là Hà Du Quân. Và câu chuyện của cậu làm mình muốn kể cho bạn nghe hôm nay — không phải để bạn thấy mình nhỏ bé, mà vì đằng sau cái mác “con nhà giàu” là một bộ cách học rất cụ thể, ai cũng nhặt được vài món về dùng.
Hà Du Quân là ai, và vì sao đáng để học hỏi?
Hà Du Quân (何猷君) là con trai của ông Hà Hồng Sân — người được gọi là “vua sòng bài Macau”. Nhưng thứ khiến giới trẻ Trung Quốc nhắc tên anh nhiều nhất lại không phải gia thế. Anh từng là một trong những sinh viên trẻ nhất được nhận vào Học viện Công nghệ Massachusetts (MIT), lấy bằng thạc sĩ ở đó, và từng tham gia chương trình truyền hình trí tuệ nổi tiếng “The Brain” (最强大脑). Theo những gì anh chia sẻ, thời đi học anh còn hai lần đứng đầu một kỳ thi Toán ở Hong Kong.
Mình kể phần này ngắn thôi, vì điều mình quan tâm không phải tấm bằng. Ai cũng biết xuất phát điểm của anh khác đa số chúng ta. Có người xì xào rằng thành công của anh là nhờ gia đình. Điều đó có phần đúng — nguồn lực giúp được nhiều. Nhưng nguồn lực không ngồi thay bạn trong thư viện đến 4 giờ sáng. Cái phần “ngồi lại” ấy mới là thứ mình muốn mổ xẻ, vì đó là phần bạn sao chép được.
“Thích bị quản” và tắt điện thoại: thiết kế môi trường thay vì trông chờ ý chí
Điều đầu tiên Hà Du Quân thừa nhận rất thật: học chưa bao giờ là chuyện vui. Ngồi trong lớp anh cũng mất tập trung, cầm sách lên cũng buồn ngủ. Nghe quen không? Vậy anh làm gì? Anh không cố “cắn răng tập trung hơn”. Anh đổi chỗ ngồi — chủ động ngồi bàn đầu, ngay dưới mắt giáo viên, rồi tích cực giơ tay tương tác. Ngồi đó thì khó mà ngủ gật hay lướt điện thoại được. Anh gọi vui là mình “thích bị người khác quản”.
Đây là một ý rất hay: thay vì dựa vào ý chí (thứ hay cạn), hãy thiết kế môi trường để bản thân buộc phải tập trung. Thời đại học, anh còn đẩy việc này đến mức cực đoan — đặt điện thoại xuống, tránh xa wifi, không TV, không game, “tự nhốt mình trong một không gian tách biệt với thế giới”.
Bạn không cần khắc nghiệt đến thế. Nhưng nguyên tắc thì dùng được ngay: khi ôn IELTS Listening hay làm một passage SAT Reading, hãy để điện thoại ở phòng khác chứ không phải úp màn hình trên bàn. Cái điện thoại nằm trong tầm với là một cánh cửa mở sẵn. Đóng cửa lại dễ hơn nhiều so với việc liên tục cưỡng lại nó.
SOP và bấm giờ: biến thời gian thành một hệ thống
Hà Du Quân nói một câu mình rất tâm đắc: thời gian dài không có nghĩa là nỗ lực. Ngồi vào bàn ba tiếng mà đầu óc lơ mơ thì thua xa một lần ôn 30 phút tập trung tuyệt đối. Nghe thì hiển nhiên, mà rất nhiều bạn vẫn tự lừa mình bằng cách “ngồi cho đủ giờ”.
Cách anh giải quyết là xây SOP — quy trình chuẩn cho việc học của mình. Nói cho dễ hiểu, SOP (standard operating procedure — quy trình thao tác chuẩn) là việc bạn định sẵn: hôm nay học gì, theo thứ tự nào, trong bao lâu. Anh gắn to-do list (danh sách việc cần làm) với deadline (hạn chót), rồi nối mục tiêu ngắn hạn vào mục tiêu dài hạn, để mỗi ngày đi một bước có kiểm soát.
Kèm theo đó là thói quen bấm giờ. Khi luyện đề, anh canh đồng hồ y như thi thật, vì chính nỗi lo “làm giữa chừng mà hết giờ” tạo áp lực lớn nhất trong phòng thi. Với IELTS Writing 40 phút một bài Task 2, hay các phần Digital SAT có giới hạn thời gian rõ ràng, tập bấm giờ từ ở nhà là cách duy nhất để ngày thi tay bạn không run. Anh nói thẳng: “Chưa bao giờ có cái gọi là thiên tài. Tôi chỉ là đã bỏ đủ công sức.”
Làm thật nhiều đề và highlight: học để tìm lỗ hổng, không phải để nhồi
Năm 16 tuổi, chuẩn bị cho kỳ thi lớn ở Hong Kong, Hà Du Quân làm hết đề thi của 10 năm trước, rồi tổng hợp và phân loại các dạng bài. Anh phân biệt rất rõ: môn xã hội cần tích lũy lâu dài, còn môn tự nhiên thì cốt ở hiểu bản chất và luyện đề.
Điều mình muốn bạn nhớ nhất ở đây là câu này: ôn tập không phải để ghi nhớ càng nhiều càng tốt, mà là để phát hiện vấn đề và giải quyết chúng. Làm đề không phải để lấy điểm cho vui. Mỗi câu sai là một mũi tên chỉ vào chỗ bạn chưa vững. Anh cũng nhấn mạnh bài phải tự mình làm, đừng vội thảo luận với người khác — vì thảo luận sớm hay tạo cảm giác “mình hiểu rồi” trong khi thật ra chưa.
Đi kèm là thói quen highlight khi đọc. Anh luôn cầm sẵn cây bút, đánh dấu phần quan trọng ngay lúc đọc, vì đọc lướt qua thì quên rất nhanh. Đánh dấu giúp khắc sâu, và lần sau xem lại chỉ cần lướt vào chỗ đã tô. Với người luyện thi, cách này áp thẳng vào việc gom từ vựng: gặp từ mới trong bài đọc IELTS hay SAT thì tô lại, gặp chữ Hán lạ trong bài HSK thì khoanh bộ thủ, rồi cuối buổi gom hết vào sổ của riêng mình. Dần dần bạn có một hệ thống kiến thức do chính bạn dựng, chứ không phải mượn của ai.
Về chuyện “từ bỏ niềm vui”: chỗ này mình muốn nói thẳng với bạn
Có một phương pháp của Hà Du Quân mình sẽ không khuyên bạn làm theo nguyên xi. Anh từng nói: “Niềm vui không quan trọng, thành công trong sự nghiệp mới quan trọng. Bây giờ chịu khó, ít vui một chút cũng không sao. Sau khi thành công rồi sẽ có nhiều thời gian tận hưởng.”
Mình hiểu tinh thần đằng sau câu đó — kỷ luật, hoãn lại phần thưởng để dồn sức cho mục tiêu. Đó là phẩm chất tốt. Nhưng nếu hiểu thành “phải bỏ hết niềm vui, ép mình khổ mới là học nghiêm túc”, mình lo cho bạn. Học là đường dài, không phải một trận nước rút. Một cái đầu kiệt sức, một tinh thần luôn thấy tội lỗi khi nghỉ ngơi, thường sụp trước khi tới đích chứ không phải sau.
Vậy nên mình xin phép chỉnh lại cho hợp với đa số chúng ta: đừng bỏ niềm vui, hãy sắp xếp nó. Học sâu, nghỉ đủ, ngủ cho ra ngủ, giữ vài niềm vui nhỏ để nạp lại pin. Nỗ lực bền bỉ mỗi ngày thắng nỗ lực bùng cháy rồi tắt ngấm. Và cũng phải nói thật với nhau một điều: Hà Du Quân có một xuất phát điểm rất riêng, nên kết quả của anh không phải khuôn mẫu bảo đảm cho bất kỳ ai. Điều bạn học được từ anh là cách làm, còn kết quả thì tùy từng người, tùy hoàn cảnh, và cần thời gian.
Bạn mang được gì về dùng ngay hôm nay?
Bạn không cần trở thành Hà Du Quân. Chỉ cần nhặt vài món hợp với mình. Chọn một chỗ ngồi khó xao nhãng và cất điện thoại sang phòng khác trong 45 phút tới. Viết một to-do list ba việc cho buổi tối, mỗi việc kèm một khung giờ. Lấy một đề IELTS hoặc SAT cũ, bấm giờ đúng như thi, làm xong thì soi kỹ câu sai xem nó lộ ra lỗ hổng gì. Cầm bút highlight khi đọc, và gom từ mới vào sổ riêng.
Anh ấy mượn một câu của Bill Gates để tự nhắc mình: “Từ năm 20 đến 29 tuổi, tôi chưa từng nghỉ một ngày nào.” Bạn không nhất thiết phải làm y như vậy. Nhưng có một ý trong đó rất đáng giữ: quý nhân lớn nhất đời bạn, nhiều khi, chính là bản thân bạn của mỗi ngày — người vẫn ngồi vào bàn, kể cả khi chẳng ai nhìn.
Câu hỏi thường gặp
Phương pháp của Hà Du Quân có hợp với học sinh Việt Nam không?
Phần lớn là hợp, vì đó là các nguyên tắc chung: thiết kế môi trường tập trung, quản lý thời gian, luyện đề để tìm lỗ hổng, ghi chú chủ động. Riêng phần “bỏ hết niềm vui” thì nên áp dụng có chừng mực, ưu tiên sức khỏe và sự bền bỉ.
“Tự nhốt mình, cắt hết giải trí” có phải cách đúng cho mọi người?
Không. Đó là lựa chọn cực đoan hợp với anh ở một giai đoạn. Với đa số, cắt bớt phiền nhiễu trong lúc học (để điện thoại xa tầm với) là đủ, không cần cắt sạch niềm vui. Kiệt sức khiến bạn bỏ cuộc nhanh hơn.
Làm nhiều đề thế nào cho hiệu quả, không chỉ để lấy điểm?
Sau mỗi đề, dành thời gian phân tích câu sai nhiều hơn thời gian làm đề. Phân loại lỗi theo dạng, ghi lại chỗ chưa vững, rồi ôn đúng chỗ đó. Đề là công cụ soi lỗ hổng, không phải để “cày cho nhiều”.
Học chăm như vậy có đảm bảo điểm cao không?
Không ai đảm bảo được điều đó, kể cả các phương pháp tốt. Cách học đúng làm tăng cơ hội tiến bộ, nhưng kết quả còn phụ thuộc nền tảng, thời gian và sự kiên trì của mỗi người. Hãy xem đây là hướng đi, không phải lời hứa về con số.
Bài viết bởi đội ngũ So Izy Education — nhóm giáo viên luyện thi IELTS, SAT và tiếng Trung (soizy.education).
Leave a Reply