Trả lời nhanh: Phương pháp móc số (peg system) là cách nhớ bằng việc gắn mỗi thông tin cần nhớ vào một con số từ 1 đến 10 đã được hình ảnh hóa sẵn. Bạn học thuộc mười cái móc một lần, rồi treo mọi danh sách cần nhớ lên đó theo đúng thứ tự. Hợp nhất khi ôn thi cần nhớ các bước, trình tự hay một chùm mục ngắn.
Gần nửa đêm hôm nọ, một bạn học viên nhắn cho mình. Chiều đó bạn thi thử IELTS. Đến phần Writing Task 2, bạn đã học thuộc lòng sáu bước dựng một đoạn thân bài: nêu ý chính, giải thích, cho ví dụ, nêu mặt ngược lại, phản hồi, chốt lại. Thuộc rồi. Vậy mà ngồi vào bàn, đầu trống trơn. Bạn nhớ được bước một, bước hai, rồi tắc. Biết rõ là mình có học, mà gọi mãi không ra.
Mình hiểu cảm giác đó. Nó bứt rứt hơn cả việc chưa học. Nhưng vấn đề ở đây không phải bạn lười hay bạn kém. Vấn đề là một danh sách rời rạc thì não rất khó giữ đúng thứ tự, nhất là khi tim đang đập nhanh trong phòng thi. Thứ bạn cần không phải học lại từ đầu, mà là một cái giá để treo sáu bước đó lên cho khỏi rơi. Phương pháp móc số làm đúng việc ấy.
Phương pháp móc số là gì?
Phương pháp móc số (peg system — còn gọi là hệ thống cái móc) là cách nhớ bằng việc gắn mỗi thông tin cần nhớ vào một con số cố định, từ 1 đến 10. Trước tiên bạn học thuộc một bộ móc: mỗi con số ứng với một hình ảnh dễ hình dung. Sau đó, muốn nhớ danh sách nào, bạn chỉ việc treo từng mục lên từng móc theo thứ tự. Mục đầu lên móc 1, mục hai lên móc 2, cứ thế.
Điểm khác của nó so với các mẹo nhớ khác nằm ở chữ “thứ tự”. Cung điện trí nhớ gắn thông tin vào các vị trí trong một không gian quen; phương pháp từ khóa gắn vào âm thanh của từ. Móc số thì mạnh nhất khi bạn cần nhớ đúng trình tự và biết chắc mình đang ở mục thứ mấy, còn thiếu mục nào. Trong phòng thi, “tôi mới nói được 3 trong 5 ý” là một thông tin quý.
Bộ móc số–hình: mười cái móc nhìn là ra
Có hai kiểu bộ móc. Kiểu vần trong tiếng Anh (one là bun, two là shoe) dựa vào âm tiếng Anh nên người Việt dùng hơi gượng. Mình khuyên bạn dùng kiểu số–hình: cứ nhìn mặt con số giống cái gì thì lấy cái đó làm móc. Kiểu này nhìn số là bật ra hình, không phải học thuộc thêm vần nào cả.
Đây là bộ mình hay gợi ý, bạn cứ đổi cho hợp mắt mình:
- 1 — cây nến (dáng thẳng đứng, có ngọn lửa trên đầu).
- 2 — con thiên nga (cái cổ cong đúng hình số 2).
- 3 — cặp môi (hai đường cong nằm ngang).
- 4 — lá cờ (cái cán cờ dựng đứng).
- 5 — lưỡi câu (cái móc cong ở dưới).
- 6 — quả anh đào (có cái cuống vắt lên).
- 7 — cái rìu (hoặc cái gậy khều).
- 8 — người tuyết (hai vòng tròn chồng nhau).
- 9 — quả bóng bay (buộc một sợi dây thả xuống).
- 10 — cái vợt và quả bóng (số 1 là cán, số 0 là bóng).
Dành một buổi học thuộc mười cái này tới mức nhìn số là hình hiện ra tức thì. Đây là khoản đầu tư một lần. Học xong, bạn dùng đi dùng lại cả đời cho mọi danh sách, không phải làm lại.
Cách treo thông tin lên móc
Nguyên tắc chỉ có một: tạo một hình ảnh động, hơi vô lý, nối cái móc với thứ cần nhớ. Não người giữ hình ảnh lạ lâu hơn hẳn chữ khô. Hình càng cử động, càng buồn cười, càng dính.
Quay lại sáu bước viết thân bài của bạn học viên lúc nãy. Bước 1 là “nêu ý chính”: tưởng tượng một cây nến đang dùng ngọn lửa viết một câu chữ cháy đỏ lên không trung. Bước 2 là “giải thích”: một con thiên nga đeo kính, đứng trên bục giảng bài cho cả lớp. Bước 3 là “cho ví dụ”: một cặp môi khổng lồ đang nhai một cái bánh làm ví dụ minh họa. Nghe thì ngớ ngẩn, nhưng chính cái ngớ ngẩn đó khiến bạn không quên được. Và vì bạn đếm theo số, bạn luôn biết mình đang ở bước mấy.
Dùng cho IELTS, SAT và tiếng Trung thế nào
Với IELTS, móc số hợp để nhớ trình tự các bước trong Writing hay Speaking, hoặc một chùm từ nối (linking words) theo đúng mạch: firstly, moreover, however, as a result… Mỗi từ một móc, nói đến đâu đếm đến đó, bài đỡ lủng củng và bạn không bị lặp từ.
Với SAT, bạn có thể móc thứ tự các bước xử lý một dạng toán quen (đọc đề, gạch chân dữ kiện, loại đáp án, kiểm tra lại), hoặc trình tự đọc một đoạn trong SAT Reading. Khi gặp áp lực thời gian, một quy trình được treo sẵn trên móc giúp tay bạn chạy đúng đường thay vì cuống.
Với tiếng Trung, móc số rất tiện để nhớ bút thuận (thứ tự nét) của một chữ khó, nhớ một danh sách bộ thủ cần ôn trong buổi, hay thứ tự bốn thanh điệu trong một cụm từ hay sai. Chữ Hán vốn đòi đúng thứ tự nét, nên một công cụ chuyên trị thứ tự lại càng hợp.
Khi nào nên dùng, khi nào đừng
Nói thẳng để bạn khỏi kỳ vọng sai. Móc số hợp với danh sách ngắn, dưới mười mục, cần đúng thứ tự, và cần nhớ gọn trong thời gian ngắn, ví dụ ôn nhanh ngay trước buổi thi. Nó không phải công cụ để nuốt hàng nghìn từ vựng. Việc đó vẫn thuộc về ôn tập ngắt quãng và flashcard, thứ được thiết kế riêng cho khối lượng lớn.
Quan trọng hơn, mẹo nhớ không thay được việc hiểu. Nhớ đúng thứ tự sáu bước viết không có nghĩa là bạn viết hay. Cái móc chỉ giữ cho thông tin khỏi rơi; còn nội dung treo lên đó, bạn vẫn phải luyện cho chắc. Hãy xem móc số là bạn đồng hành của việc học thật, không phải lối tắt thay cho nó.
Và như mọi phương pháp, kết quả tùy mỗi người. Có bạn nghĩ hình ảnh rất nhanh, vài lần là quen. Có bạn cần tập lâu hơn mới thấy trơn tru. Cho mình một tuần luyện thử trước khi kết luận nó có hợp với mình hay không.
Luyện trong một tuần
Hai ngày đầu, chỉ làm một việc: thuộc mười cái móc tới mức nhìn số bật ngay ra hình, cả xuôi lẫn ngược. Hai ngày tiếp, lấy một danh sách thật bạn đang học, có thể là các bước một dạng bài, và treo lên từng móc. Ba ngày cuối, tự kiểm: che danh sách đi, đọc lại qua các con số, xem có rơi mục nào không. Mỗi lần chỉ mất năm, mười phút. Qua một tuần, phản xạ “số gọi ra hình, hình gọi ra ý” sẽ dần tự chạy mà bạn không phải gắng nữa.
Bạn học viên của mình, sau đó, không còn trắng đầu ở bước ba. Không phải vì bạn giỏi lên sau một đêm, mà vì sáu bước giờ có chỗ để bám. Đôi khi, thứ đứng giữa bạn và điểm số không phải là chưa học đủ, mà là chưa có cái giá để treo thứ mình đã học. So Izy mong bạn tìm được cái giá hợp tay mình.
Câu hỏi thường gặp
Phương pháp móc số khác cung điện trí nhớ ở điểm nào?
Cung điện trí nhớ gắn thông tin vào các vị trí trong một không gian quen, hợp để nhớ lượng lớn và đi theo một lối đã định. Móc số gắn vào các con số, hợp để nhớ danh sách ngắn mà bạn cần biết chính xác đang ở mục thứ mấy và còn thiếu mục nào.
Phương pháp này nhớ được tối đa bao nhiêu mục?
Bộ móc số–hình cơ bản dùng số 1 đến 10, nên hợp nhất với danh sách dưới mười mục. Khi quen, bạn có thể mở rộng bộ móc lên 20 hay dùng kèm cung điện trí nhớ cho những danh sách dài hơn.
Dùng móc số để học nhiều từ vựng có được không?
Không nên dùng làm công cụ chính cho khối lượng từ lớn. Với hàng trăm, hàng nghìn từ, ôn tập ngắt quãng và flashcard hiệu quả hơn. Móc số hợp để nhớ một chùm từ nhỏ theo thứ tự, ví dụ các từ nối cho một bài viết.
Mình không giỏi tưởng tượng thì có học được không?
Được, và khả năng nghĩ ra hình ảnh sẽ khá lên khi luyện. Cứ bắt đầu với hình đơn giản, hơi buồn cười, và đừng cầu toàn. Vài ngày đầu có thể hơi chậm, nhưng đó là phần ai cũng phải đi qua.
Bài viết bởi đội ngũ So Izy Education — nhóm giáo viên luyện thi IELTS, SAT và tiếng Trung (soizy.education).
Leave a Reply